Zacznij się uczyć angielskiego. Zobacz ofertę >
ELLA
Słowotwórstwo angielskie

Słowotwórstwo angielskie

Słowotwórstwo angielskie: wstęp

Słowotwórstwo angielskie czyli word formation to utworzenie nowego słowa od słowa podstawowego. W języku angielskim wyróżniamy cztery podstawowe sposoby na tworzenie słów – przez dodanie przedrostka (adding a prefix) lub przyrostka (adding a suffix), konwersję wyrazów (word conversion) oraz tworzenie złożonych wyrazów (compound words). Nowo utworzone słowo może być tą samą częścią mowy (np. rzeczownik-rzeczownik) lub może być inną częścią mowy (np. rzeczownik-przymiotnik). Jak wygląda słowotwórstwo w języku angielskim?

Słowotwórstwo angielskie: dodawanie przedrostka

Przedrostek (prefix) stawiamy „przed”, czyli dodajemy go na początek podstawowego słowa w celu utworzenia nowego słowa o innym znaczeniu. Znaczenie nowego słowa może być przeciwne lub negatywne do podstawowego słowa. Może też zmienić znaczenie słowa, aby wyrażało zależność w czasie, miejsce lub sposób. Zazwyczaj zapisujemy słowa z przedrostkiem jako jeden wyraz, ale czasami łączymy je myślnikiem. Zapis danego słowa można sprawdzić w słowniku, gdyż nie ma jednoznacznych zasad co do zapisu słów utworzonych przez przedrostki.

Znaczenie przedrostków

Większość przedrostków ma kilka znaczeń. Oto w jaki sposób poszczególne przedrostki zmieniają wyrazy:

PrzedrostekZnaczenie
a-bez, nie
anti-przeciwny
auto-o sobie
co-razem, wspólnie
de-odwrotność, przeciwieństwo, redukcja
dis-nie, odwrotnie
ex-poprzedni, były
extra-ponad, po za
il-, im-, in-, ir-nie, bez
inter-pomiędzy
micro-bardzo mały
mis-błędnie
non-nie, bez
over-zbyt dużo
post-po
pre-przed
pro-być za czymś
re-ponownie
semi-połowa
sub-poniżej
super-super, ponad
trans-ponad, poza
ultra-nadzwyczajnie
un-nie, brak, przeciwieństwo
under-poniżej, mniej niż

Słowotwórstwo angielskie: przykłady słów z przedrostkami

W języku angielskim jest wiele przedrostku, a także wiele słów stworzonych przy użyciu przedrostków. Oto przykłady tworzenia słów poprzez dodanie przedrostka.

PrzedrostekSłowo podstawoweNowe słowo
a-moral
moralny
amoral
amoralny
shore
brzeg
ashore
na brzeg
loud
głośny
aloud
na głos
 
anti-social
społeczny
antisocial
aspołeczny
clockwise
zgodnie z ruchem
wskazówek zegara
anticlockwise (BrE)
przeciwnie do ruchu
wskazówek zegara
hero
bohater
antihero
antybohater
 
auto-biography
biografia
autobiography
autobiografia
pilot
pilot
autopilot
autopilot
focus
ostrość
autofocus
automatyczne ustawianie
ostrości
 
co-worker
pracownik
co-worker
współpracownik
operate
działać
cooperate
współdziałać
pilot
pilot
copilot
drugi pilot
 
de-motivate
motywować
demotivate
zniechęcać
activate
aktywować
deactivate
dezaktywować
code
kodować
decode
odkodowywać
 
dis-agree
zgadzać się
disagree
nie zgadzać się
appear
pojawiać się
disappear
znikać
approve
aprobować
disapprove
nie aprobować
 
ex-wife
żona
ex-wife
była żona
boyfriend
chłopak
ex-boyfriend
były chłopak
convict
więzień
ex-convict
były więzień
 
extra-ordinary
zwyczajny
extraordinary
niezwykły
marital
małżeński
extramarital
pozamałżeński
curricular
programowy
extracurricular
ponadprogramowy
 
il-legal
legalny
illegal
nielegalny
literate
umiejący czytać i pisać
illiterate
analfabeta
logical
logiczny
illogical
nielogiczny
 
im-possible
możliwy
impossible
niemożliwy
moral
moralny
immoral
niemoralny
practical
praktyczny
impractical
niepraktyczny
 
in-visible
widoczny
invisible
niewidzialny
considerate
liczący się z innymi
inconsiderate
nieliczący się z innymi
secure
pewny
insecure
niepewny
 
inter-state
stan
interstate
międzystanowy
stellar
gwiezdny
interstellar
międzygwiezdny
national
narodowy
international
międzynarodowy
 
ir-responsible
odpowiedzialny
irresponsible
nieodpowiedzialny
relevant
istotny
irrelevant
nieistotny
regular
regularny
irregular
nieregularny
 
micro-biology
biologia
microbiology
mikrobiologia
wave
fala
microwave
mikrofala
organism
organizm
microorganism
mikroorganizm
 
mis-understand
rozumieć
misunderstand
źle zrozumieć
interpret
interpretować
misinterpret
błędnie interpretować
behave
zachowywać się
misbehave
źle się zachowywać
 
non-smoker
palacz
non-smoker
osoba niepaląca
fiction
literatura piękna
nonfiction
literatura faktu
sense
sens
nonsense
nonsens
 
over-confident
pewny siebie
overconfident
zbyt pewny siebie
rate
oceniać
overrate
przeceniać
reaction
reakcja
overreaction
przesadna reakcja
 
post-war
wojna
post-war
powojenny
modernism
modernizm
postmodernism
postmodernizm
date
datować
postdate
opatrzyć późniejszą datą
 
pre-school
szkoła
preschool
przedszkole
determine
określić
predetermine
określać z góry
historic
historyczny
prehistoric
prehistoryczny
 
pro-active
aktywny
proactive
proaktywny
American
amerykański
pro-American
proamerykański
environmental
środowiskowy
pro-environmental
prośrodowiskowy
 
re-write
napisać
rewrite
napisać od nowa
discover
odkrywać
rediscover
odkryć na nowo
construct
konstruować
reconstruct
zrekonstruować
 
semi-final
finał
semifinal
półfinał
conscious
przytomny
semiconscious
półprzytomny
circle
koło
semicircle
półkole
 
sub-title
tytuł
subtitle
podtytuł
standard
standard
substandard
poniżej normy
category
kategoria
sub-category
podkategoria
 
super-natural
naturalny
supernatural
nadprzyrodzony
human
ludzki
superhuman
nadludzki
hero
bohater
superhero
superbohater
 
trans-atlantic
atlantycki
transatlantic
transatlantycki
national
narodowy
transnational
ponadnarodowy
lucent
przezroczysty
translucent
półprzezroczysty
 
ultra-sonic
dźwiękowy
ultrasonic
ultradźwiękowy
light
lekki
ultralight
ultralekki
red
czerwony
ultrared
podczerwony
 
un-happy
szczęśliwy
unhappy
nieszczęśliwy
skilled
wykwalifikowany
unskilled
niewykwalifikowany
known
znany
unknown
nieznany
 
under-estimate
oszacować
underestimate
zbyt nisko oszacować
cooked
gotowany
undercooked
niedogotowany
ground
naziemny
underground
pod ziemią

Nie czekaj! Opanuj angielski do perfekcji dzięki platformie ELLA.


Słowotwórstwo angielskie: przyrostki

Przyrostki (suffixes) dodajemy na koniec słowa. Poszczególne przyrostki oznaczają inną część mowy.

przyrostki rzeczownika: -age, -al, -ence, -ance, -dom, -ee, -er, -or, -hood, -ion, -ism, -ist, -ity, -ment, -ness, – ry-, ship, -sion, -tion, -ty, -th, -xion
przyrostki przymiotnika: -able, -al, -ant, -ary, -en, -ese, -ful, -i, -ible -ic, -ish, -ivs, -ian, -less, -ly, -ous, -y
przyrostki czasownika: -ate, -en, -ify, -ise, -ize

przyrostki przysłówka: -ly, -ward, -wise

Słowotwórstwo angielskie: przyrostek rzeczownika

PrzyrostekSłowo podstawoweNowe słowo
-agebond
więź
bondage
niewola
drain
osuszać
drainage
osuszanie
orphan
sierota
orphanage
sierociniec
 
-ancemaintain
konserwować
maintenance
konserwacja
resemble
przypominać
resemblance
podobieństwo
assure
zapewnić
assurance
zapewnienie
 
-domking
król
kingdom
królestwo
free
wolny
freedom
wolność
fan
fan
fandom
społeczność fanów
 
-erdrive
prowadzić
driver
kierowca
train
trenować
trainer
trener
paint
malować
painter
malarz
 
-hoodchild
dziecko
childhood
dzieciństwo
neighbor (AmE)
neighbour (BrE)
sąsiad
neighborhood (AmE)
neighbourhood (BrE)
sąsiedztwo
mother
matka
motherhood
macierzyństwo
 
-ismsocial
socjalny
socialism
socjalizm
hero
bohater
heroism
bohaterstwo
sex
płeć
sexism
seksizm
 
-istcartoon
kreskówka
cartoonist
rysownik kreskówek
moral
moralny
moralist
moralista
art
sztuka
artist
artysta
 
mentpunish
ukarać
punishment
kara
disappoint
rozczarować
disappointment
rozczarowanie
agree
zgadzać się
agreement
zgoda
 
-nesshappy
szczęśliwy
happiness
szczęście
fond
czuły
fondness
czułość
dark
ciemny
darkness
ciemność
 
-shipfriend
przyjaciel
friendship
przyjaźń
owner
właściciel
ownership
własność
partner
partner
partnership
partnerstwo
 
-tionpopulate
zaludniać
population
ludność
inform
informować
information
informacja
abbreviate
skrócić
abbreviation
skrót

Słowotwórstwo angielskie: przyrostek przymiotnika

PrzyrostekSłowo podstawoweNowe słowo
-ableread
czytać
readable
czytelny
believe
wierzyć
believable
wiarygodny
predict
przewidywać
predictable
przewidywalny
 
-enwood
drewno
wooden
drewniany
gold
złoto
golden
złoty
ash
popiół
ashen
popielaty
 
-eseMilan
Mediolan
Milanese
mediolański
Japan
Japonia
Japanese
japoński
Malta
Malta
Maltese
maltański
 
-fulhelp
pomagać
helpful
pomocny
care
ostrożność
careful
ostrożny
beauty
piękno
beautiful
piękny
 
-icpoet
poeta
poetic
poetycki
allergy
alergia
allergic
alergiczny
icon
ikona
iconic
ikoniczny
 
-ishchild
dziecko
childish
dziecinny
Pole
Polak
Polish
polski
self
własne ja
selfish
egoistyczny
 
-lesslaw
prawo
lawless
bezprawny
home
dom
homeless
bezdomny
hope
nadzieja
hopeless
beznadziejny
 
-lyweek
tydzień
weekly
tygodniowy
coward
tchórz
cowardly
tchórzliwy
man
mężczyzna
manly
męski
 
-ousnerve
nerw
nervous
nerwowy
fame
sława
famous
sławny
humor (AmE)
humour (BrE)
humor
humorous
humorystyczny
 
-ycloud
chmura
cloudy
pochmurny
health
zdrowie
healthy
zdrowy
taste
smak
tasty
smaczny

Słowotwórstwo angielskie: przyrostek czasownika

PrzyrostekSłowo podstawoweNowe słowo
-atehyphen
myślnik
hyphenate
napisać z myślnikiem
active
aktywny
activate
aktywować
regular
regularny
regulate
regulować
 
-enstrength
siła
strengthen
wzmocnić
soft
łagodny
soften
łagodzić
awake
obudzony
awaken
zbudzić
 
-ifysimply
prosto
simplify
upraszczać
beauty
piękno
beautify
upiększać
solid
solidny
solidify
utrwalać
 
-ize / -isecivil
cywilny
civilize (AmE)
civilise (BrE)
cywilizować
human
człowiek
humanize (AmE)
humanise (BrE)
uczłowieczać
legal
legalny
legalize
legalise (BrE)
legalizować
Przyrostki -ise vs -ize

W amerykańskim angielskim używany jest przyrostek -ize, natomiast w brytyjskim angielskim stosuje się przyrostek -ise.

realize (AmE)

realise (BrE)

Słowotwórstwo angielskie: przyrostek przysłówka

PrzyrostekSłowo podstawoweNowe słowo
-lycalm
spokojny
calmly
spokojnie
second
drugi
secondly
po drugie
quick
szybki
quickly
szybko
 
-wardback
tył
backward
do tyłu
up
do góry
upwards
wzwyż
after
po
afterward
potem
 
-wiseclock
zegar
clockwise
zgodnie z ruchem
wskazówek zegara
length
długość
lengthwise
wzdłuż
other
inny
otherwise
przeciwnie
Przysłówki w języku angielskim

Dowiedz się więcej o przysłówkach z wpisu przysłówki w języku angielskim.


Słowotwórstwo angielskie: pisownia wyrazów z przyrostkami

Dodanie przyrostka często wiąże się ze zmianą pisowni podstawowego słowa. Oto podstawowe zasady pisowni:

pisownia bez zmian

Jeśli słowo kończy się na spółgłoskę a przyrostek zaczyna się na spółgłoskę to wtedy pisownia pozostaje bez zmian.

entertain + ment → entertainment
friend + ship → friendship
kind + ness → kindness

zmiana -y na -i

Zmieniamy -y na -i w słowach zakończonych na spółgłoskę oraz -y.

happy + er → happier
beauty + ful → beautiful
duty + ful → dutiful

W słowach zakończonych na samogłoskę oraz -y nie zmieniamy końcówki -y.

joy + ous → joyous
buy + er → buyer
employ + ee → employee

Wyjątek:
day – daily

pominięcie -e

Pomijamy końcówkę -e, gdy do słowa dodajemy przyrostek zaczynający się od samogłoski.

fame + ous → famous
make + er → maker
adore + able → adorable

Gdy przyrostek zaczyna się na spółgłoskę to zwykle nie pomijamy -e.

hope + ful → hopeful
late + ly → lately
peace + ful → peaceful

Wyjątki!
true – truly
argue – argument

podwojenie spółgłoski

W przypadku jednosylabowych wyrazów zakończonych na samogłoskę i spółgłoskę podwajamy ostatnią spółgłoskę, gdy przyrostek zaczyna się od samogłoski.

fun + y → funny
mud + y → muddy
fat + er → fatter

W przypadku wyrazów wielosylabowych zakończonych na pojedynczą spółgłoskę podwajamy ostatnią spółgłoskę, gdy akcent pada na ostatnią sylabę podstawowego słowa.

occur + -ence → occurrence
acquit + al → acquittal
rebel + ion → rebellion

Nie podwajamy ostatniej spółgłoski, gdy wyraz kończy się na dwie spółgłoski.

persist + ence → persistence
sharp + en → sharpen

Nie podwajamy ostatniej spółgłoski, gdy przed ostatnią spółgłoską występują dwie samogłoski.

weak + en → weaken
heat + er → heater
sleep + less → sleepless

W razie wątpliwości sprawdźmy pisownię słowa w słowniku!


Słowotwórstwo angielskie

Słowotwórstwo angielskie: konwersja wyrazów

Konwersja wyrazów (word conversion) polega na zmianie jednej części mowy na inną część mowy – np. an email (rzeczownik) → to email (czasownik). Zmiana odbywa się bez zmian w pisowni czy wymowy.

Rzeczownik na czasownik

Jedną z częściej stosowanych konwersji jest zmiana rzeczownika na czasownik.

RzeczownikCzasownik
access
dostęp
to access
zdobywać dostęp
bottle
butelka
to bottle
butelkować
butter
masło
to butter
smarować masłem
email
email
to email
wysyłać emaila
fool
głupek
to fool
oszukiwać
Google
(nazwa własna)
to google
guglować
host
gospodarz
to host
być gospodarzem
microwave
mikrofalówka
to microwave
podgrzać w mikrofalówce
name
imię
to name
nazywać
nail
gwóźdź
to nail
wbijać gwóźdź
pocket
kieszeń
to pocket
włożyć do kieszeni
salt
sól
to salt
solić
shape
kształt
to shape
kształtować
ship
statek
to ship
wysyłać
vacation
wakacje
to vacation
spędzać wakacje
text
wiadomość SMS
to text
wysyłać SMSa
Can you name all the dwarfs from Snow White? (to name – czasownik)

Czy potrafisz nazwać wszystkie krasnoludki z Królewny Śnieżki?

Do you know all the names of the dwarfs from Snow White? (name – rzeczownik)

Czy znasz imiona wszystkich krasnoludków z Królewny Śnieżki?

Adam microwaved his dinner. (to microwave – czasownik)

Adam podgrzał w mikrofali swoją kolację. (dosł. Adam mikrofalował swoją kolację.)

Adam put his dinner into the microwave. (microwave – rzeczownik)

Adam włożył swoją kolację do mikrofali.

Czasownik na rzeczownik

Kolejną często stosowaną formą konwersji jest zmiana czasownika na rzeczownik.

CzasownikRzeczownik
to alert
alarmować
alert
alarm
to attack
atakować
attack
atak
to call
dzwonić
call
rozmowa telefoniczna
to command
wydawać rozkaz
command
polecenie
to cry
płakać
cry
płacz
to download
pobierać
download
plik do pobrania
to experience
doświadczać
experience
doświadczenie
to fear
bać się
fear
strach
to feel
czuć
feel
odczucie
to find
znajdować
find
znalezisko
to hope
mieć nadzieję
hope
nadzieja
to laugh
śmiać się
laugh
śmiech
to report
składać sprawozdanie
report
sprawozdanie
to run
biegać
run
bieg
to sleep
spać
sleep
sen
to spy
szpiegować
spy
szpieg
to start
zacząć
start
start
to visit
odwiedzać
visit
wizyta
to wait
czekać
wait
oczekiwanie
I had an eight-hour sleep. (sleep – rzeczownik)

Spałem/am osiem godzin. (dosł. Miałem/am ośmiogodzinny sen.)

I slept for eight hours. (to sleep – czasownik)

Spałem/am osiem godzin.

I got a call from Adam. (call – rzeczownik)

Dostałem/am telefon od Adama.

Adam called me. (to call – czasownik)

Adam zadzwonił do mnie.

Konwersja innych części mowy

Rzadziej możemy spotkać się z konwersją zachodzącą na innych częściach mowy.

empty (przymiotnik)
pusty
to empty (czasownik)
opróżniać
green (przymiotnik)
zielony
to green (czasownik)
zazielenić
if (spójnik)
jeśli
if (rzeczownik)
niewiadoma
regular (przymiotnik)
regularny
a regular (rzeczownik)
stały klient
right (przymiotnik)
prawidłowy
to right (czasownik)
poprawić
to see through (czasownik)
widzieć przez
see-through (przymiotnik)
przezroczysty
to stand up (czasownik)
wstawać
stand-up (przymiotnik)
stojący
up, down (przyimek)
na górze, na dole
ups and downs (rzeczownik)
wzloty i upadki

Słowotwórstwo angielskie: wyrazy złożone

Wyrazy złożone (compound words) to wyrazy składające się z dwóch lub więcej słów. Tworzymy wyrazy złożone z innych słów w celu stworzenia nowego słowa o nowym znaczeniu.

swimming + pool → swimming pool
brother + in + law → brother-in-law

Wyrazy złożone możemy zapisywać razem, osobno lub połączone myślnikiem.

snowball – śnieżka
hot dog – hot dog

long-term – długoterminowy

Niektóre wyrazy mogą być zapisane na różne sposoby, dlatego warto jest sprawdzić pisownię w słowniku.

e-mail

email

Możemy stworzyć różne części mowy z wyrazów złożonych.

Pierwszy członDrugi członWyraz złożonyCzęść mowy
foot
noga
ball
piłka
football
piłka nożna (BrE)
football amerykański
rzeczownik
baby
dziecko
sit
siedzieć
babysit
opiekować się
dzieckiem
czasownik
cold
zimny
blood
krew
cold-blooded
bezlitosny
przymiotnik
there
tam
fore
przód
therefore
dlatego
przysłówek
any
jakiś
one
jeden
anyone
ktokolwiek
zaimek
seventy
siedemdziesiąt
three
trzy
seventy-three
siedemdziesiąt trzy
liczebnik
in
w
to
aby
into
w, do
przyimek
Rzeczowniki złożone

Poznaj więcej przykładów rzeczowników złożonych z artykułu rzeczowniki złożone: compound nouns.

Rozpocznij kurs angielskiego online na platformie ELLA

Add comment

angielski online

Subskrybuj | YouTube